Kapitalist toplumda, emek gücünü
satışa çıkaran her işçi; bu emek gücünü her zaman satamayabilir. Başka bir
deyişle, iş bulamayabilir. Zira kapitalist üretim biçimi, işçiye emek gücünün
satışı için bir güvence vermez, veremez. Emek gücüne duyulan ihtiyaç, sermaye
birikiminin zorunluluklarına göre belirlenir. Sermaye birikimiyse, bir yandan işçilerin
bir kısmını üretim sürecine dâhil ederken, diğer yandan da işçilerin bir
kısmını üretim sürecinin dışına iter.
Bu süreç, toplam çalışan işçilerin
sayısını artırırken, aynı zamanda işsiz kalanların sayısını da büyütür. Böylece
“yedek sanayi ordusu”nun saflarını genişletir. Yedek sanayi ordusu dediğimiz
işsizler, ya hiçbir işi olmayan ya da düzensiz ve kısa süreli işlerde
çalışabilen işsizlerden oluşur. İşsizler kapitalist toplumda, üç temel biçimde
ortaya çıkar. Bunlar, nüfus fazlasının akıcı biçimi, nüfus fazlasının gizli
biçimi ve nüfus fazlasının durgun biçimidir.