“An’lar kârın öğeleridir.”
Bu çarpıcı ifadeyi Marx, Kapital’in birinci cildinde, İngiliz fabrika denetmenlerinin
raporlarından aktarıyor. Bu raporlar, kapitalistin üretim sürecinde yaptığı
zaman hesabını bütün açıklığıyla ortaya koyuyor.
19. yüzyıl İngiltere’sindeki fabrikalarda işgününün her
dakikası hesaplanarak, çalışma zamanı alabildiğine uzatılmaya çalışılıyordu.
Çünkü çalışma zamanına eklenen her an, sermayenin değerlenmesine eklenen bir
zamandı. Bu nedenle satın alınan emek gücü, üretim sürecinde mümkün olduğunca
uzun süre kullanılmak isteniyordu. Bu doğrultuda, üretim sürecindeki her boşluk
ve duraksama; çalışma zamanını genişletmenin bir olanağı olarak görülüyordu. Süreç
buna göre denetleniyordu.
