Kapitalist
toplumda, emek gücünü satışa çıkaran her işçi; bu emek gücünü her zaman
satamayabilir. Başka bir deyişle, işçi her zaman iş bulamayabilir. Çünkü
kapitalist üretim biçimi, işçiye emek gücünün satışı için bir güvence vermez,
veremez. Emek gücüne duyulan ihtiyaç, sermaye birikiminin zorunluluklarına göre
belirlenir. Sermaye birikimiyse, bir yandan işçilerin bir kısmını üretim
sürecine çekerken, diğer yandan da işçilerin bir kısmını üretim sürecinin
dışına iter.
Bu
süreç, toplam çalışan işçilerin sayısını artırırken, aynı zamanda işsiz
kalanların sayısını da büyütür. Böylece işsizler dediğimiz “yedek sanayi
ordusu”nun saflarını genişletir. Yedek sanayi ordusu, ya hiçbir işi olmayan ya
da düzensiz ve ancak kısa süreli işlerde çalışabilen işsizlerden oluşur. İşsizlik
kapitalist toplumda, üç temel biçimde ortaya çıkar. Bunlar, nüfus fazlasının
akıcı biçimi, nüfus fazlasının gizli biçimi ve nüfus fazlasının durgun
biçimidir.